Actieve hoop.

Reflectie over hoop als handeling, anonieme voeding en kiezen voor het verhaal achter je eten.

“Hoop is niet hetzelfde als optimisme. Het is niet de overtuiging dat iets goed afloopt, maar de zekerheid dat iets zin heeft ongeacht hoe het afloopt.”

— Václav Havel

In Anderlecht ligt een veld: Perkuus. Bewerkt door Hilde en Charlotte, twee vrouwen die allebei een ander leven achter zich lieten om dit te doen. Omdat ze geloven dat het zin heeft. Havels definitie van hoop in de meest concrete vorm. Actieve hoop.*

Hoop als keuze.

Václav Havel wist wat het betekende om in een systeem te leven dat het individu klein houdt. Als Tsjechisch schrijver, dissident en politicus leefde hij decennia onder een regime dat hoop ontmoedigde. Toch bleef hij schrijven, spreken en handelen. Niet omdat hij zeker was van een gunstige uitkomst. Maar omdat hij geloofde dat de daad zelf betekenis had. Hoop, zo schreef hij, is niet optimisme. Optimisme is een verwachting. Hoop is een oriëntatie, een richting die je kiest, ook als de wind een andere kant op staat. Hoop is handelen.

Een zaadje in de grond stoppen is zo'n handeling. Je weet niet of het kiemt. Je weet niet hoe de zomer wordt. Je weet niet of de regen komt of wegblijft. En toch plant je. Hoop is een houding. Hoop is verzet.

Hoop als handelen.

Na een jaar pauze hebben wij opnieuw een oogstaandeel bij Perkuus. Dat betekent dat ik op een lentedag weer op een overvloedig veld sta en een maaltijd pluk. Dat ik straks opnieuw door de heerlijke geur van basilicum en tomaten de serres in word getrokken. Dat ik thuiskom met aarde aan mijn broek en rust in mijn hoofd. Wat heb ik dit gemist.

Het betekent dat ik Hilde en Charlotte ken. Dat ik hen mijn vertrouwen schenk en deel in de risico's en de rijkdom van het veld. Dat ik weet hoeveel werk er in een courgette zit. Dat ik hun nieuwsbrief lees met nieuwsgierigheid: hoe gaan de aardbeien dit jaar? Welke nieuwe teelten hebben ze in petto? Wat zet ik volgende week op het menu?

Het betekent dat ik niet langer anoniem eet. Ik ben deel van een verhaal. De seizoenen komen terug onze keuken in. De kalender van het veld is eerlijker dan die van de supermarkt, die doet alsof de tijd stilstaat en alles altijd beschikbaar is.

Ik steun mensen met een project, met een visie die ook mij helpt handelen, actief helpt hopen. Dat brengt me rust op een manier die ik maar moeilijk uitgelegd krijg.

Hoop als verzet.

Laten we het benoemen. De grote winkels willen ons laten geloven dat keuze vrijheid is. Honderden producten. Altijd alles. Altijd perfect. Altijd nu.

Die overvloed heeft een prijs die niet verrekend wordt. De uitputting van bodems die jaar na jaar dezelfde teelt dragen. De uitbuiting van plukkers en seizoenarbeiders die ver weg en onzichtbaar zijn. De smaak die verdwijnt als je groenten kweekt voor transport, langs een route die steeds langer wordt.

En misschien nog de meest onderschatte prijs: vervreemding. Wie niet weet wie het voedsel maakt, waar het groeit, wat het kost aan grond en arbeid en zorg, die eet los van de wereld. Alsof voedsel uit het niets komt. En dat tast iets aan in de verbinding met jezelf, met anderen, met de aarde.

Hilde en Charlotte zijn een antwoord op dat alles. Omdat ze laten zien dat het anders kan. Dat een veld een gemeenschap kan worden, een ecosysteem. Dat voedsel telen ook een werk van verbinden is.

Kies voor het verhaal.

Ik schrijf dit als uitnodiging, niet als preek. Perkuus is onderdeel van mijn invulling van actieve hoop en ik weet dat dit niet voor iedereen haalbaar is. Tijd, geld, bereikbaarheid, energie, het zijn reële drempels. Maar ik geloof ook dat we vaker dan we denken een keuze kunnen maken en dat die keuze telt. Kies voor een verhaal dat je raakt. Het is zeggen: ik geloof dat dit de moeite waard is. Ik wil hier deel van zijn.

Dat is Havels hoop in de praktijk. Wacht niet tot het systeem verandert. Kies en doe iets anders. Nu. Hier. Met jouw tijd, jouw geld en jouw aandacht. Het doet ertoe. Het maakt verschil. Het geeft hoop.

Van welk verhaal wil jij graag deel zijn?

*Het gelijknamige boek van Joanna Macy is een aanrader.

Geschreven door Binke Hoeken, voedingsdeskundige en filosoof.

Bracht deze tekst jou iets? Laat mij weten wat je ervan vond, deel hem met iemand of schrijf je in op mijn nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.